Bölüm 3: Usturalar

Selamlar, saygılar… Geleneksel tıraş yazı dizisine başlayalı bayağı olmuş. Tabi yazı yazmayalı da (malum yaz ayı henüz bitti). Bu süre zarfında ben halen ustura ile tıraş olmaya yavaş ama güvenli bir şekilde devam ediyorum.

Neyse, yazıya girişi yapılamayan bir girizgahtan sonra sadede gelelim.

Ustura, tıraş olmada kullanılan ve kapanabilen bıçaklardır [1]. Usturalar (İng. Straight Razor), jiletli usturalar ve çelik usturalar olmak üzere 2 çeşit. Tabi ki bu konunun ağır abisi çelik usturalar olacak. Bu yüzden jiletli usturalardan kısaca bahsedip kendilerini bir kenara bırakalım.

Jiletli Usturalar

Jiletli usturalar; adı üstünde haznesine genellikle standart bir yaprak jiletin kırılarak takıldığı ve çoğunlukla satın alma maliyetinin düşük olduğu usturalardır. Ayrıca Feather, Dovo, vb. markaların kendine özel jiletlerinin kullanıldığı ve piyasaya göre daha kaliteli ve kalite ile doğru orantılı olarak daha pahalı olduğu ürünlerde mevcttur.

İşin ağır abileri, mahallenin delikanlıları olan çelik usturalara gelince konu oldukça dallanıp budaklanıyor. Bundan sonra anlatılanlar tamamen “Çelik Usturalar” için geçerlidir.

Erkeklerin tıraş olmaları 30 bin yıl önceye kadar dayanmaktatır [2]. Arkeologların gün yüzüne çıkardığı bir çok mağara resminden bunu artık biliyoruz. Midye kabuklarının cımbız gibi kullanılarak [3] erkeklerin sakallarını tek tek aldığı zamanlardan günümüze geldikçe, çağlar boyunca tıraş aletleri de kullanılan materyallerin gelişimini sürdürmeye devam etti ve MS 14.YY’da günümüzde kullanılan usturaların ilk formları çıkmaya başladı. Güncel formunu 1740 yılında [4]  İngiltere, Sheffield’da alan ustura, 1900’lü yıllarda ufak tefek geliştirmelerle beraber nihai formunu aldı.

Günümüzde yapıldığı çeliğe göre üç tip çelik ustura vardır.

  • Karbon Çelik Usturalar
  • Alaşım Çelik Usturalar
    • Paslanmaz Çelik Usturalar
    • Takım Çeliği Usturalar

Karbon çeliğinin,  paslanmaz çeliğin, ve takım çeliğinin ne olduğunu merak eden arkadaşlarımızı bir kenara aldıktan sonra aldıktan sonra usturaların artılarını ve eksilerini not alalım.

  • Karbon Çelik Usturalar, saf yapısından ötürü kolay bilenebilir ve oldukça keskindir. Kolay bilenebilmesinden mukabil kolay körelirler. Nemli bir şekilde kalmamaları gereklidir ve uzun süre kullanılmayacaksa yağlanarak muhafaza edilmelidirler.
  • Paslanmaz Çelik Usturalar, karbon çeliğine farklı alaşım öğeleri katılarak yapıldıkları için daha sağlam ve neme karşı daha dayanıklıdır. Alaşım öğelerinin farklılığından dolayı bileme işlemi kolay değildir. Dolayısı ile körelmeleri de daha zordur. Maliyeti karbon çelik usturalara göre daha fazladır.
  • Takım Çelik Usturalar, karbon ve paslanmaz çelik usturalara göre daha fazla dayanıklı ve daha yavaş körelirler ancak maliyeti çok daha fazladır. Bu yüzden genellikle tercih edilmezler.

Usturanın Yapısı

 

 

Temel olarak usturalar; ön uç (point), uç (toe), yanak (face), sırt/omurga (spine), ağız (edge), omuz (shoulder), gövde (shank), sap pini (pivot/pin), kuyruk (tang) ve sap (handle/scale) kısımlarından oluşur.

ÖNEMLİ NOT: Bazı İngilizce karşılıkların tam anlamı vermediğinin farkındayım.

Tüm bu yapı ile beraber, usturanın karakteristiğini yanak, sırt, uç ve ağız kısmı belirler. Bu karakteristiği belirlemek için usturanın ölçülerine hakim olmak gereklidir. Aşağıdaki resimde en çok kullanılan ve artık standart haline gelmiş ölçüleri göreceksiniz.

Peki, bu ölçüler ne demek?

Usturalarda ölçüler inç (inch) cinsinden ölçülür ve bu ölçü usturanın sırtından ağız kısmına kadar olan enli kısmı ifade eder. Örnek vermek gerekirse; 4/8’lik ustura, 1 inç’in 8’de 4’ü ölçüsündeki usturalardır. Yukarıdaki resme dikkatli bakarsanız, ölçü büyüdükçe usturanın eninin de büyüdüğünü fark edeceksiniz. Eni daha büyük olan ustura daha ağır, daha ağır ustura daha fazla efektif bir tıraş ancak ağırlığı sebebi ile daha az konfor ve manevralı olacaktır. Yani ustura daha rahat bir sakal kesimi sunacak ancak ince iş gerektiren bıyık, dudak üstü, çene, vb. yuvarlak kenarlı yüz alanlarında daha fazla zorlanacaksınız demektir.

Uç Tasarımı

Modern ustura olarak tanımlanabilecek 1800’lü yıllardan itibaren bir çok farklı uç tasarımı kullanılmıştır. Yine standart olarak kabul edilen bu uç tasarımlarına bakarsak:

  • Köşeli Uç (Square/Spike): En agresif uç tasarımıdır. Usturanın ağzı en uç kısma kadar gider. Sakal şekillendirmede büyük kolaylık sağlar ancak agresifliğinden dolayı küçük bir hatada faça atması kaçınılmazdır.
  • Çentikli Uç (Barber’s Notch): Ustura ucu oldukça derin bir çentiğe sahiptir. Genellikle burun vb. gibi kıvrımlı yerlere daha fazla yaklaşmaya olanak sağlar.
  • İspanyol (Spanish): Uç kısmı hafif bir çentiğe sahiptir. Köşeli Uç tasarımlı gibi hassas olarak çalışmaya olanak verir ancak Köşeli Uç kadar agresif değildir.
  • Yuvarlak Uç (Round): En çok kullanılan tiptir. Yuvarlak uçlu olduğu için kesme riski daha azdır ve daha güvenli olarak addedilir. Genellikle başlangıç için uygundur.
  • Fransız/İrlanda (French/Irish): Yuvaralak ve Sivri Uç arasındadır. Yarı agresif olarak tanımlanır.

Omuz Tipleri

Temel olarak usturanın omzu daha stabil ve esnemeyen yanağa imkan vermesidir. Kullanım açısından Tek Omuzlu (Single Shoulder) ve Çift Omuzlu (Double Shoulder) kullanım daha yaygındır.

Ağız ve Sırt Tipleri

Ağız Tipleri:

  • Düz Ağız (Straight Edge): En çok kullanılan ağız tipidir. Bilemesi ve kayışlaması en kolay tiptir. Bununla birlikte tıraş olması en güvenli tiptir. Başlangıç için önerilir.
  • Dışbükey Ağız (Smile Edge): Eğimli ağız yapısı sayesinde daha fazla yüzey alanı bulunur ve efektif olarak kesme işlemi yapılabilir. Bilemesi ve kayışlaması zordur.
  • İçbükey Ağız (Frown Edge) ve Asimetrik Ağız (Honed Out Toe): Uzun yada yanlış kullanım ve bileme sonucu tahrip olan ağızlardır.

Sırt Tipleri:

Sırt tiplerinin (düz, düze yakın, hafif iç bükey, iç bükey) doğrudan tıraş konforuna etkisi olmasa da görünüm açısından önemlidir. Günümüzdeki üretilen usturaların hemen hemen tamamı düz sırta sahiptir. Düz sırt usturaların bilemesi ve kayışlaması daha kolaydır.

Bıçak Bileme Bükeyliği

Usturanın ölçüsü ile beraber tıraşa en fazla etki eden etkenlerden biri de bıçak bileme bükeyliğidir. Usturanın karakteristiğini, ölçüsü ve bileme (taşlama) tipi belirler.

  • Belled Hallow: Bu tip, ölçü olarak büyük ve enli usturalarda görülür. Taşlama iki aşamalı olarak yapılır ve bu sayede ustura ağzının esnemesi engellenir.
  • Extra Hollow: Yüksek keskinlikteki usturalardır. Yeni başlayanlara önerilmez.
  • Full Hollow: Standart tipteki taşlamadır. Yüksek keskinlikte, bilemesi ve kayışlaması kolaydır. Yeni başlayanlara önerilir.
  • Half Hollow: Daha uzun süreli kullanım (körelme), stabilite ve yüksek konfora sahiptir. Yeni başlayanlara ve hassas cildi olanlara tavsiye edilir.
  • Quarter Hollow: Oldukça stabil ve keskinliği yüksek değildir. Hassas cilde sahip ve yumuşak sakal tipi olan kişilere önerilir.
  • Near Hollow: Büyük ölçülü ve ağır usturalarda görülür. Günümüzde kullanımı neredeyse yoktur ve genellikle eski usturalarda kullanılır. Tıraşı kolaydır, bileme ve kayışlaması zordur.
  • True Wedge: Büyük ölçülü ve ağır usturalarda görülür. Genellikle en efektif ve yakın tıraşı verirler. Bileme ve kayışlaması zordur. Yeni başlayanlara tavsiye edilmez.
  • Frameback/Faux Frameback: Hafif ağırlıkta ve yüksek keskinliktedir. Günümüzde kullanım alanı neredeyse hiç yoktur. Genellikle antika usturalarda görülür.
  • Concave: Çok hafif, narin yapıda ve yüksek keskinliktedir. Günümüzde kullanım alanı yoktur. Genellikle antika usturalarda görülür.
  • Microtome: Bir tarafı düz, diğer tarafı hafif iç bükey yapıdadır. Oldukça nadirdir.

Kaynaklar:

[1] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ustura

[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Shaving

[3] http://www.uralakbulut.com.tr/wp-content/uploads/2014/09/TRA%C5%9E-MAK%C4%B0NES%C4%B0NDEN-%C3%96NCE-NE-VARDI-15-Eyl%C3%BCl-2014.pdf

[4] https://www.britannica.com/technology/razor#ref57579

 

Bir cevap yazın